Bozor va narx

Taklif va taklif qonuni

2.3-dars

Bozorning ikkinchi kuchi — taklif, ya'ni sotuvchilar tomoni. Talab «qancha kerak»ni ko'rsatsa, taklif «qancha ishlab chiqariladi»ni ko'rsatadi. Narx aynan shu ikki kuch to'qnashuvidan tug'iladi.

Taklif nima

Taklif (ing. supply) — sotuvchilarning muayyan vaqtda, turli narxlarda tovarni sotishga bo'lgan xohishi va imkoniyati. Taklif miqdori — ma'lum narxda sotishga tayyor bo'lgan aniq tovar soni.

Taklif qonuni

Taklif qonuni talabga qarama-qarshi ishlaydi: boshqa shartlar o'zgarmaganda, narx qancha yuqori bo'lsa, taklif miqdori shuncha ko'p; narx pasaysa, taklif kamayadi. Ya'ni narx va taklif miqdori to'g'ri (bir tomonlama) bog'langan. Shuning uchun taklif chizig'i grafikda yuqoriga qiyalaydi.

Sababi oddiy: yuqori narx sotuvchi uchun ko'proq foyda demak. Foyda ortsa, ishlab chiqaruvchilar ko'proq mahsulot yaratishga, yangi sotuvchilar esa bozorga kirishga rag'batlanadi.

Taklifga ta'sir etuvchi omillar

Narxdan tashqari omillar butun taklif chizig'ini siljitadi: ishlab chiqarish xarajatlari (xomashyo, ish haqi, energiya narxi), texnologiya (yangi mashina xarajatni kamaytiradi), soliq va subsidiyalar, ob-havo (qishloq mahsulotlari uchun), sotuvchilar soni va kelajakka bo'lgan kutilmalar. Masalan, yoqilg'i arzonlashsa, ishlab chiqarish xarajati kamayadi va taklif ortadi.

Xuddi talabdagi kabi: narx o'zgarsa, chiziq bo'ylab harakat (taklif miqdori o'zgaradi); boshqa omil o'zgarsa, butun chiziq siljiydi (taklifning o'zi o'zgaradi).

Atamalar

Taklif (supply) — sotuvchining sotish xohishi va imkoniyati
Taklif qonuni — narx oshsa taklif ortadi
Subsidiya — davlatning ishlab chiqaruvchiga moliyaviy yordami

O'zbekistondan misol

2016-yildan O'zbekistonda issiqxonalar ko'paydi. Yangi texnologiya va davlat qo'llab-quvvatlovi tufayli qishda ham pomidor taklifi ortdi — narx bir xil bo'lsa ham, taklif chizig'i o'ngga siljidi.

Xulosa

Taklif — sotuvchining sotish xohishi va imkoniyati.
Taklif qonuni: narx oshsa taklif miqdori ortadi (to'g'ri bog'liqlik).
Yuqori narx ko'proq foyda va ko'proq ishlab chiqarish rag'batini beradi.
Xarajat, texnologiya, soliq va ob-havo butun taklif chizig'ini siljitadi.

Nazorat savollari

Nega taklif chizig'i yuqoriga qiyalaydi?
Texnologiya yaxshilansa taklifga qanday ta'sir qiladi?
Soliq oshsa taklif qanday o'zgaradi?