GeschaftBozor va uning turlari
Bozor — bu shunchaki savdo maydoni emas. Iqtisodiyotda bozor — xaridor va sotuvchi uchrashib, tovar, xizmat yoki resurs ayirboshlaydigan har qanday tizim. U Chorsu bozori kabi jismoniy joy ham, internet-do'kon yoki fond birjasi kabi virtual makon ham bo'lishi mumkin.
Bozor nima uchun kerak
Bozor uchta muhim vazifani bajaradi. Birinchidan, u xaridor va sotuvchini bog'laydi. Ikkinchidan, narx orqali resurslarni eng kerakli joyga yo'naltiradi. Uchinchidan, raqobat orqali sifatni oshirib, narxni pasaytiradi. Bozor markazlashgan buyruqsiz, o'z-o'zidan millionlab qarorlarni muvofiqlashtiradi.
Bozor turlari
- Iste'mol tovarlari bozori — oziq-ovqat, kiyim, texnika (yakuniy iste'molchi uchun).
- Resurslar bozori — mehnat, yer, kapital (firmalar ishlab chiqarish uchun sotib oladi).
- Moliya bozori — pul, kredit, aksiya va obligatsiyalar.
- Valuta bozori — chet el pullari almashtiriladigan bozor.
Qamroviga ko'ra bozor mahalliy (bir shahar), milliy (butun mamlakat) va jahon (xalqaro) bo'ladi. Raqobat darajasiga ko'ra esa u sof raqobatdan to monopoliyagacha turlanadi — buni keyingi darslarda batafsil ko'ramiz.
Bozor infratuzilmasi
Bozor yaxshi ishlashi uchun uni qo'llab-quvvatlovchi tuzilmalar kerak: banklar (to'lov va kredit), birjalar (ulgurji savdo), sug'urta kompaniyalari (xavfni kamaytirish), logistika (tovar tashish) va axborot xizmatlari. Bularning barchasi bozor infratuzilmasini tashkil qiladi. Infratuzilma qanchalik rivojlangan bo'lsa, bozor shunchalik samarali ishlaydi.
- Bozor (market) — xaridor va sotuvchi ayirboshlaydigan tizim
- Resurslar bozori — ishlab chiqarish omillari sotiladigan bozor
- Bozor infratuzilmasi — bozorni qo'llab-quvvatlovchi tuzilmalar
O'zbekistonda «Uzum» va «Yandex» kabi onlayn bozorlar an'anaviy bozorni to'ldirdi. Ular xaridorni butun mamlakat sotuvchilari bilan bog'laydi, logistika va onlayn to'lov infratuzilmasiga tayanadi.
- Bozor — xaridor va sotuvchi ayirboshlaydigan har qanday tizim.
- U bog'lash, narx orqali yo'naltirish va raqobat vazifalarini bajaradi.
- Turlari: iste'mol, resurs, moliya va valuta bozorlari.
- Bozor infratuzilmasi (bank, birja, logistika) uning samaradorligini oshiradi.
Nazorat savollari
- Iste'mol bozori va resurslar bozorini farqlang.
- Bozorning uchta asosiy vazifasini ayting.
- Bozor infratuzilmasiga uchta misol keltiring.