Eng yaxshisi emas, yetarlichasi: Simonning cheklangan aql nazariyasi

Asl ilmiy maqola asosida tayyorlangan sharh va tahlil (to'liq tarjima emas). Asl manba quyida keltirilgan.

Klassik iqtisodiyot insonni juda aqlli deb tasavvur qiladi: u barcha mumkin variantlarni biladi, har birining oqibatini hisoblaydi va eng foydalisini tanlaydi. Herbert Simon bu rasmga qarshi chiqdi, chunki hech bir odam bunday emas.

Cheklangan aql

Simonning g'oyasi 'cheklangan ratsionallik' deb ataladi. U shuni aytadi: inson ratsional bo'lishga harakat qiladi, ammo uning imkoniyatlari cheklangan. Bizda barcha ma'lumot yo'q, hamma variantni ko'rishga vaqt yo'q va cheksiz hisoblash quvvatiga ega miya yo'q. Demak, mukammal tanlov nazariy xayol, amalda erishib bo'lmaydigan narsa.

Maksimallashtirish emas, qanoatlanish

Bu yerdan Simonning eng mashhur tushunchasi kelib chiqadi: odamlar 'maksimallashtirmaydi' (eng yaxshisini qidirmaydi), balki 'qanoatlanadi', ya'ni o'ziga ma'qul keladigan birinchi yetarlicha yaxshi variantni topsa, izlashni to'xtatadi.

Kundalik hayotda bu aniq ko'rinadi. Kvartira, ish yoki hatto turmush o'rtoq tanlayotganda hech kim yer yuzidagi barcha variantni ko'rib chiqmaydi. Biz talablarimizga javob beradigan birinchi munosib variantda to'xtaymiz. Bu aqlsizlik emas, balki cheklangan dunyoda oqilona xatti-harakat.

Nega bu muhim

Simonning ishi iqtisodiyotni haqiqiy insonga yaqinlashtirdi va keyinchalik Kahneman kabi olimlarning xulq-atvor iqtisodiyotiga zamin tayyorladi. Uning g'oyalari sun'iy intellekt, boshqaruv va tashkilotlarda qaror qabul qilishda ham asos bo'ldi. Herbert Simon 1978-yilda iqtisodiyot bo'yicha Nobel mukofotini oldi.

Eslatma: ushbu maqola Herbert Simonning asl ilmiy ishi asosida, uning g'oyalarini o'zbek tilida sharhlash maqsadida tayyorlandi. Asl matn (ingliz tilida) quyidagi manbada.

← Kutubxonaga qaytish