GeschaftValuta kursi va xalqaro moliya
Boshqa mamlakatdan tovar sotib olish yoki sayohat qilish uchun o'sha davlatning puli kerak bo'ladi. Bir mamlakat pulini boshqasiga almashtirish nisbati valuta kursi deb ataladi — u xalqaro savdo va moliyaning markaziy tushunchasidir.
Valuta kursi qanday belgilanadi
Valuta — xalqaro to'lovlarda ishlatiladigan chet el puli. Valuta kursi ham tovar narxi kabi talab va taklif orqali belgilanadi: chet el valutasiga talab oshsa, uning kursi ko'tariladi, milliy pul esa arzonlashadi. Kursga eksport-import hajmi, inflatsiya, foiz stavkasi va investorlar ishonchi ta'sir qiladi.
Devalvatsiya va revalvatsiya
Milliy pulning chet el valutasiga nisbatan qadrsizlanishi — devalvatsiya, qadrlanishi — revalvatsiya. Devalvatsiya eksportni arzonlashtirib rag'batlantiradi (chet el uchun tovar arzonlashadi), ammo importni qimmatlashtiradi va inflatsiyani kuchaytirishi mumkin. Shuning uchun kurs barqarorligi iqtisodiyot uchun muhim.
Konvertatsiya
Valuta konvertatsiyasi — milliy pulni erkin ravishda chet el valutasiga almashtira olish. Erkin konvertatsiya investorlar uchun ishonch va qulaylik yaratadi, savdoni osonlashtiradi. Uzoq vaqt O'zbekistonda valuta qat'iy nazorat ostida bo'lib, «qora bozor» mavjud edi. 2017-yilda so'm liberallashtirilib, erkin konvertatsiya joriy etildi — bu islohot iqtisodiyotni shaffoflashtirdi va xorijiy investitsiyalarni jalb qildi.
Xalqaro moliya institutlari
Jahon iqtisodiyotida yirik moliya institutlari muhim rol o'ynaydi: Xalqaro valuta jamg'armasi (XVJ) valuta barqarorligiga yordam beradi, Jahon banki rivojlanish loyihalarini moliyalashtiradi. Mamlakatlar ular hamda Osiyo taraqqiyot banki, Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki kabilar bilan hamkorlik qiladi. Bunday hamkorlik infratuzilma, ta'lim va sog'liqni saqlash loyihalari uchun mablag' jalb qiladi.
- Valuta kursi — bir pulni boshqasiga almashtirish nisbati
- Devalvatsiya — milliy pulning qadrsizlanishi
- Konvertatsiya — pulni erkin almashtira olish
- XVJ — Xalqaro valuta jamg'armasi
2017-yil sentabrida O'zbekiston so'mni liberallashtirdi: kurs bozorga qo'yib berildi va erkin konvertatsiya joriy etildi. Bu «qora bozor»ni yo'qotdi va tashqi savdoni jonlantirdi.
- Valuta kursi bir mamlakat pulini boshqasiga almashtirish nisbati.
- Kurs talab va taklif orqali belgilanadi.
- Devalvatsiya eksportni rag'batlantiradi, ammo importni qimmatlashtiradi.
- Erkin konvertatsiya va xalqaro moliya hamkorligi investitsiya jalb qiladi.
Nazorat savollari
- Valuta kursi qanday belgilanadi?
- Devalvatsiya eksport va importga qanday ta'sir qiladi?
- Erkin konvertatsiya nima uchun muhim?